دکتر عصمت قانعی فوق تخصص کلیه
متخصص داخلی و فوق تخصص نفرولوژی

ارتباط دیابت با بیماری کلیه

بیماری کلیوی دیابتی یک عارضه است که در برخی افراد مبتلا به دیابت اتفاق می افتد. این عارضه در بعضی موارد ممکن است به نارسایی کلیه منجر شود.

در درمان این بیماری هدف آن است که از پیشرفت بیماری جلوگیری کنیم یا آن را به تاخیر بیاندازیم. همچنین هدف دیگر آن کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی-عروقی مانند سکته قلبی و سکته مغزی است که در افراد مبتلا به این بیماری بسیار شایع است.

عملکرد کلیه

همانطور که می دانید بطور معمول در هر فرد سالم دو کلیه وجود دارد که هر یک در پهلوها و زیر دنده های تحتانی واقع شده اند. کلیه به رنگ قرمز متمایل به قهوه ای بوده و از نظر شکل شبیه لوبیا می باشند. هر کلیه تقریبا به اندازه مشت بسته است. اکثر اعضای بدن برای عملکرد مطلوب وابسته به کلیه ها هستند.

کلیه

کلیه ها دو عضوی لوبیا شکل واقع در دو طرف ستون فقرات و درست در زیر دنده ها است. آن  ها مواد زائد را از خون فیلتر می کنند و به تعادل سطح آب، نمک، مواد معدنی موجود در خون کمک می کنند. کلیه عمل بازجذب و برگرداندن موادی مانند آمینواسیدها، قند، سدیم و پتاسیم که برای خون ضروری اند را انجام می دهد.

برای حذف مواد زائد از بدن، کلیه از فیلترهای میکروسکوپی به نام نفرون استفاده می کند. نفرون شامل یک فیلتر به نام گلومرول و یک لوله است. نفرون ها از طریق یک فرایند دو مرحله ای کار می کنند. گلومرول اجازه می دهد مایع و مواد زائد از طریق آن عبور کنند اما از عبور سلول های خون و مولکول های بزرگ همانند  بیشتر پروتئین ها جلوگیری می کند. سپس مایع فیلتر شده از طریق لوله عبور می کند.

زمانی که مواد زائد و آب در لوله عبور می کند، تنظیم پیچیده ای از مواد محتوی آن اتفاق می افتد. طی همین فرآیند است که آب و نمک و مواد معدنی مورد نیاز بسته به سطح فعلی آن ها در خون شما به جریان خون باز می گردد. رگ های خونی کوچک در کنار هر لوله، این تنظیم دقیق از انتقال آب و نمک بین لوله ها و خون را امکان پذیر می سازد. مایع باقی مانده از این فرآیند ادرار است. خون پاک شده (فیلتر شده) از هر کلیه به یک ورید بزرگ – ورید کلیوی – می رسد که خون را به سمت قلب می فرستد.

 

عملکرد کلی :

  • فیلتر کردن مواد زائد از جریان خون
  • کمک به کنترل فشار خون با استفاده از کاهش حجم خون از طریق ادرار و یا ساخت هورمون هایی که در تنظیم فشار خون دخیل هستند. هورمونی به نام erythropoietin که مغز استخوان را به گلبول های قرمز تحریک می کند که برای جلوگیری از کم خونی ضروری است.
  • کمک به نگه داشتن نمک و مواد شیمیایی مختلف در خون در سطح مناسب. به عنوان مثال، سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفات. عدم تعادل نمک ها و مواد شیمیایی موجود در جریان خون می تواند مشکلات دیگری در بخش های بدن ایجاد کند.

بیماری کلیوی دیابتی چیست؟

بیماری کلیوی دیابتی (نفروپاتی دیابتی) عارضه ای است که در برخی افراد مبتلا به دیابت اتفاق می افتد. در این شرایط، فیلترهای کلیه، گلومرول، آسیب می بینند. این موضوع باعث می شود تا مقدار غیر طبیعی پروتئین از خون به ادرار نشت کند. پروتئین اساسی که از کلیه های آسیب دیده خارج می شود آلبومین است. در کلیه های نرمال سالم تنها مقدار کمی آلبومین در ادرار یافت می شود. سطح بالای آلبومین در ادرار اولین نشانه ای است که کلیه ها با دیابت آسیب دیده اند.

بیماری کلیوی دیابتی به دو دسته اصلی تقسیم می شود که بسته به میزان آلبومین از طریق کلیه ها دفع می شود.

# میکروآلبومینوری

 در این حالت، میزان آلبومین که به ادرار نشت می کند بین ۳۰ تا ۳۰۰ میلی گرم در روز است. گاهی اوقات از این بیماری به نام نفروپاتی اولیه یاد می شود.

# پروتئینوری

در این حالت مقدار آلبومین که به ادرار نشت می دهد بیش از ۳۰۰ میلی گرم در روز است. گاهی اوقات ماکروآلبومینوری یا نفروپاتی آشکار می شود.

نفروپاتی دیابتی

بیماری کلیوی دیابتی چگونه پیشرفت می کند؟

سطح بالای قند خون (گلوکز) که در افراد مبتلا به دیابت اتفاق می افتد، می تواند موجب افزایش برخی از مواد شیمیایی درون کلیه شود. این مواد شیمیایی باعث می شود که گلومرول ها نشتی داشته باشند که در نتیجه آلبومین را به ادرار نشت می دهد. علاوه بر این، سطح قند خون بالا ممکن است برخی از پروتئین های گلومرول را به هم پیوند دهد. پروتئین های پیوند یافته می تواند باعث ایجاد زخم محلی شود. این روند باعث می شود گلومرول ها به اصلاح اسکلروز شوند. معمولا این روند چندین سال طول می کشد و فقط در برخی افراد مبتلا به دیابت اتفاق می افتد.

با گذشت زمان، بافت زخم شده به تدریج جایگزین بافت کلیه سالم می شود. در نتیجه، کلیه ها کمتر و کمتر قادر به انجام کار خود برای فیلتر کردن خون می شوند. کاهش تدریجی عملکرد کلیه ممکن است به از کار افتادن دائمی کلیه منجر شود. میکروآلبومینوری نشانه ای است بر این که دیابت بر کلیه شما تاثیر گذاشته است و در صورت درمان ممکن است به طور کلی از بین برود و یا در همان مرحله میکروآلبومینوری باقی بماند و یا به پروتئینوری تبدیل می شود، به خصوص اگر بیماران مبتلا به میکروآلبومینوری تحت نظر پزشک قرار نگیرند.

بنابراین پیشنهاد ما این است که بیماری دیابت را جدی بگیرید و در صورتی که دیابت بر عملکرد کلیه شما تاثیر گذاشت و علائم بیماری کلیوی ناشی از دیابت را داشتید، حتما برای کنترل این بیماری به متخصص و یا فوق تخصص کلیه (نفرولوژیست) مراجعه کنید.

اگر چه بیماری کلیوی دیابتی در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ شایع تر است، اما افراد بیشتری مبتلا به دیابت نوع ۲ و بیماری کلیوی دیابتی هستند، به این دلیل که تعداد افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ خیلی بیشتر از افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ است.

بیماری کلیوی دیابتی در واقع شایع ترین علت نارسایی کلیه است. حدود یک پنجم این افراد نیاز به دیالیز دارند. توجه کنید که اکثر بیماران دیابتی نیاز به دیالیز ندارند.

علائم بیماری کلیوی دیباتی چیست؟

بیماری کلیوی دیابتی در مراحل اولیه علائم خاصی ندارد به خصوص اگر شما فقط میکروآلبومینوری داشته باشید. علائم بیماری هنگامی که بیماری کلیه گسترش می یابد، بروز می کند. علائم در ابتدا مبهم و غیراختصاصی هستند مانند احساس خستگی و یا داشتن انرژی کمتر از حد معمول. اگر بیماری کلیوی بدتر شود، علائم زیر بروز خواهد کرد.

  • بروز مشکل در تفکر
  • اشتهای کم
  • کاهش وزن
  • خشکی پوست و خارش
  • گرفتگی عضلات
  • تورم در پا و یا مچ پا
  • پف دور چشم
  • نیاز به دفع ادرار بیش از حد معمول
  • رنگ پریدگی ناشی از کم خونی
  • احساس تهوع

همانطور که عملکرد کلیه کاهش می یابد، ممکن است مشکلات دیگری نظیر کم خونی و عدم تعادل کلسیم، فسفات و دیگر مواد شیمیایی موجود در جریان خون ایجاد شود. این موضوع می تواند علائم مختلفی نظیر خستگی ناشی از کم خونی و نازک شدن استخوان یا شکستگی ناشی از عدم تعادل کلسیم و فسفات را ایجاد کند.

سرطان کلیه

بیماری کلیوی دیابتی چگونه تشخیص داده می شوند؟

برای تشخیص بیماری کلیوی دیابتی، فوق تخصص کلیه (نفرولوژیست) نیاز به معاینه و نتایج آزمایش ادرار و خون دارد. بیماری کلیوی دیابتی زمانی تشخیص داده می شود که سطح آلبومین در ادرار بالا می رود و علت دیگری برای آن وجود ندارد. تست های ادرار بخشی از چک های معمول است که به طور مداوم برای افراد مبتلا به دیابت ارائه می شود.  آزمایشات ادرار می تواند میزان آلبومین (پروتئین) را مشخص کند.

آزمایش معمول مقایسه میزان آلبومین با مقدار کراتینین در یک نمونه ادرار مقایسه می شود که به نسبت آلبومین به کراتینین (ACR) معروف است. آزمایش خون می تواند نشان دهد که کلیه ها چگونه کار می کنند. آزمایش خون سطح کراتینین را اندازه گیری می کند که معمولا توسط کلیه ها از خون  تصویه می شود. اگر کلیه های شما درست کار نکنند، سطح کراتینین در خون افزایش می یابد. با توجه به میزان کراتینین خون، سن و جنسیت شما، برآوردی از میزان کارکرد کلیه شما به دست می آید.

چه چیزی خطر ابتلا به بیماری کلیوی دیابتی را افزایش می دهد؟

همه افراد مبتلا به دیابت خطر ابتلا به بیماری کلیوی دیابتی را دارند. با این وجود، تحقیقات گسترده ای در این زمینه نشان داده که عوامل خاصی وجود دارد که خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد.

  • کنترل ضعیف قند خون
  • مدت زمانی که شما دیابت دارید.
  • وزن بالا
  • داشتن جنسیت مرد
  • سیگار کشیدن

یعنی داشتن کنترل مناسب سطح قند خون، وزن متعادل و درمان فشار خون بالا، خطر ابتلا به بیماری دیابت را کاهش می دهد. کنترل فشار خون و دیابت در تخصص نفرولوژیست است.

بیماری پروتئینوری بعد از تقریبا ۱۰ سال برای یک دوازدهم بیماران منجر به از کارافتگی کلیه می شود. این بیماران نیاز به پیوند کلیه و یا دیالیز دارند. بیماری کلیوی منجر به افزایش فشار خون می شود. این افزایش فشار خون وضعیت کلیه را بدتر می کند. درمان فشار خون از درمان های اصلی بیماری کلیوی دیابتی است. بیماری کلیوی دیابتی ریسک سکته قلبی و مغزی را افزایش می دهد.

بیماران کلیوی دیابتی چه چیزهایی را باید رعایت کنند؟

۱) ترک سیگار

۲) یک رژیم سالم داشته باشید. کسانی که دارای آسیب کلیه هستند ممکن است نیاز به کاهش پروتئین در رژیم غذایی خود و محدود کردن مصرف سدیم، پتاسیم و فسفر داشته باشند.

۳) فعالیت بدنی منظم داشته باشید.

۴) از مصرف مشروبات الکلی پرهیز کنید.


پرسش از دکتر